NCA A - NƠI ƯƠM MẦM CHỒI XUÂN
CHO NỀN THỂ THAO MỸ QUỐC

 

 

Hoa kỳ là cường quốc thể thao hùng mạnh nhất thế giới . Các lực sĩ người Mỹ góp mặt tranh hùng thường xuyên tại các kỳ Olympic xưa nay, và cũng giật nhiều huy chương hơn bất cứ nước nào khác . Tính toàn cuộc đến nay, Hoa Kỳ giành 2,518 huy chương Thế Vận Hội, hơn gấp đôi Nga sô đứng thứ nhì (1,205 huy chương). Riêng về huy chương vàng, người Mỹ chiếm 1,008 chiếc, nhiều hơn ba nước xếp kế tiếp (Nga sô, Đức Quốc, và Ý) gộp lại . Để có thế mạnh vượt trội này phải nhờ đến phương cách phát triển thế hệ lực sĩ trẻ nối tiếp liên tục, mà các chương trình thể thao sinh viên góp vai trò trọng yếu . Tổ chức điều hành thể thao đại học Hoa Kỳ gọi là NCAA, viết tắt của “National Collegiate Athletic Association” (Hiệp Hội Thể Thao Đại Học Quốc Gia). Đây có thể nói là vườn ươm mầm các chồi xuân nhân tài thể thao, nền móng của sự thành công Mỹ Quốc.

​

Thể thao đại học có lẽ manh nha từ lâu đời, nhưng các cuộc tranh hùng được ghi nhận chánh thức từ giữa thế kỷ 19, ở miền Đông Bắc Hoa Kỳ, với những giải thi bơi thuyền giữa các sinh viên của 2 đại học Harvard và Yale. Sang đầu thế kỷ 20, đích thân Tổng Thống Theodore Roosevelt từng điều hợp hội nghị nhằm hợp nhất các tổ chức thể thao đại học toàn quốc. Từ nỗ lực này, năm 1906 ra đời Hiệp Hội Thể Thao Liên Trường Đại Học Hoa Kỳ (Intercollegiate Athletic Association of the United States), ban đầu với 62 thành viên. Đây chính là tổ chức tiền thân của NCAA.

​

Ngày nay, NCAA có trên 1,200 thành viên, với tổng hành dinh đặt tại thành phố Indianapolis, tiểu bang Indiana. NCAA phân chia ra 3 bậc cao thấp khác nhau: "Division I", "Division II", và "Division III". Nói chung, các trường đại học lớn tranh tài trong khuôn khổ "Division I", trong khi "Division II và III" thường là sân chơi cho các trường nhỏ hơn, ít tiếng tăm hơn. Hằng năm, khoảng 400,000 nam nữ lực sĩ sinh viên tranh tài thể thao trong khuôn khổ 87 giải vô địch thể thao đại học toàn quốc do NCAA tổ chức. Trung bình mỗi trường đại học có 20 đội thể thao khác nhau. NCAA cũng bao gồm tất cả các môn thể thao phổ biến, nổi bật nhất vẫn là: điền kinh (track and field), bơi lội (swimming), banh rổ (basketball), banh bầu dục (football), đá banh (soccer), thể dục nghệ thuật (gymnastic), quần vợt (tennis).

​

Để được nhận vào các chương trình thể thao đại học, một lực sĩ ngoài việc tốt nghiệp trung học, còn phải có số điểm học lực tối thiểu theo quy định của NCAA. Ở Division I, các lực sĩ sinh viên cũng bị giới hạn tập luyện trong vòng 20 tiếng mỗi tuần, để tránh ảnh hưởng chuyện học vấn. Những trường có nhiều lực sĩ thể thao sa sút thành tích học vấn có thể bị phạt vạ, cấm chỉ tranh tài, thậm chí miễn tư cách thành viên NCAA một thời gian.

​

Thể thao học đường, cách riêng là thể thao đại học, cũng có mặt ở nhiều quốc gia trên thế giới, nhưng có thể nói không nơi đâu mà uy tín lẫn ảnh hưởng của nó lên cao như ở Mỹ. Tại Miền Nam Việt Nam năm xưa, từng manh nha các phong trào thể thao học đường khá sôi nổi, đặc biệt ở các trường trung học công lập như Pétrus Ký, Chu Văn An, Võ Trường Toản, Nguyễn Trường Tộ, v.v. Nhiều độc giả Trẻ có thể còn nhớ các cuộc thư hùng tưng bừng ở những vận động trường như sân Hoa Lư (Quận 1), sân Lam Sơn (Quận 5), sân Lê Văn Duyệt gần Ngã Ba Cây Thị (Gia Định). Hệ thống Sư Phạm Quốc Gia cũng thường xuyên tổ chức nhiều giải tranh tài thể thao liên trường.

NCAA và thể thao đại học Mỹ Quốc, qua trui rèn của thời gian, đã trở nên một bộ máy vận hành trơn tru, chuyên khám phá, huấn luyện, và tiến cử tài năng thượng thặng cho các giải thể thao nhà nghề. Các môn thể thao chánh như banh bầu dục NFL, banh rổ NBA, đá banh MLS. mỗi năm đều nhận nguồn lực sĩ đại học bổ sung thông qua các cuộc chiêu mộ tài năng gọi là "Draft" (thí dụ "NFL Draft" thường diễn ra vào cuối mùa xuân mỗi năm). Các sinh hoạt chiêu mộ từ đại học này hoàn toàn khác cách điều hành phổ biến trên thế giới. Thường thường các tổ chức thể thao nhà nghề độc lập chiêu mộ và ký hợp đồng với lực sĩ, nhiều khi từ lúc còn bé tẹo.  Các câu lạc bộ này có hệ thống trường học, kèm trung tâm huấn luyện thể thao thích hợp cho các lứa tuổi từ nhi đồng lên đến thanh niên. Những mô hình khét tiếng, thành công nhất thế giới có thể thấy trong môn đá banh: chương trình thể thao trẻ của các CLB lừng danh như Ajax Amsterdam của Hoà Lan (Holland),  Manchester United của Anh Quốc (United Kingdom), Barcelona của Tây Ban Nha (Spain), v.v.

Sự phổ biến của thể thao đại học riêng tại Hoa Kỳ có nhiều lý do văn hoá lẫn kinh tế. Các trường đại học Hoa Kỳ thẳng thừng cạnh tranh, không ngơi truy tầm uy tín lẫn tiếng tăm thông qua sự thắng thế của các sinh hoạt thể thao. Qua đó, họ thu hút nhân tài,  và cả quyên góp tài chánh. Trong khi đó, trên thế giới, thể thao sinh viên thường bị xem là thứ yếu, hầu như không có tài trợ đáng kể. Các xứ cộng sản một thời cũng khua chiêng gõ mõ thể thao học đường khá rầm rộ, song chánh yếu chỉ là để sáng danh "đảng ta". Ở Mỹ, thể thao đại học được điều hành rất nhà nghề. Lợi nhuận đến từ tiền bán vé, vật dụng thể thao, bản quyền. Trong khi đó, trên thế giới, thể thao đại học sống thoi thóp, được chăng hay chớ, nhờ công quỹ chánh phủ phân bổ nhiều hay ít.

​

Có thể nói, thành công thương mại của NCAA và thể thao đại học Hoa Kỳ là một trong những khác biệt chánh yếu với thể thao học đường trên thế giới. NCAA đứng phía sau một kỹ nghệ khổng lồ trị giá nhiều tỉ Mỹ kim. Không khó nhận ra nhiều nhà tài trợ lừng lẫy của NCAA như công ty truyền thông AT&T, vua giải khát Coca-Cola, hãng thuê mướn xe Enterprise Rent-A-Car, tiệm Lowe's, nhà băng CapitalOne, nhà vận chuyển hàng hoá UPS, hãng xe Nissan. Chỉ riêng tiền bản quyền đưa lên TV các giải thư hùng thể thao đại học mỗi năm đã lên hơn $15 tỉ Mỹ kim. Riêng đài CBS thầu phát sóng hết 67 giải vô địch sinh viên hằng năm, nổi bật nhất có banh rổ nam, điền kinh. Đài ESPN thì mạnh về môn banh bầu dục, banh rổ nữ, banh chày (baseball), đá banh. Thậm chí, Đại học University of Texas - Austin, một trong những trường có chương trình thể thao mạnh nhất nước Mỹ, gần đây còn ra mắt một đài TV thể thao riêng của mình với ngân sách hằng triệu Mỹ kim. Sự lớn mạnh về tài chánh của thể thao đại học còn biểu hiện qua hằng triệu công ăn việc làm được tạo ra: từ giới quản trị điều hành, huấn luyện viên, trọng tài, ký giả thể thao, đến hệ thống nhân viên yểm trợ, v.v.

​

Ngoài Đại học University of Texas - Austin, ở Mỹ ngày nay còn nhiều chương trình thể thao đại học rất nổi tiếng khác, chẳng hạn như của Đại học University of Michigan, Đại học University of Florida, Đại học Ohio State University, Đại học University of Southern California, v.v. Những đội thể thao của các trường này nổi tiếng không chỉ tại địa phương mà trên tầm vóc quốc gia, thậm chí cạnh tranh luôn với thể thao nhà nghề (được trình chiếu vào "giờ vàng" trên màn ảnh TV, được in trên trang nhất các tờ báo, v.v.) Một số trận banh bầu dục đại học có thể thu hút trên 100,000 khán giả, vượt cả sân chơi bầu dục nhà nghề NFL.

​

Không ít những tên tuổi thể thao lừng danh nhất của Hoa Kỳ xuất thân từ môi trường thể thao NCAA. Đại học University of Texas (El Paso) từng đón nhận lực sĩ Bob Beamon, nổi tiếng với cú nhảy xa 8m90, lập kỷ lục thế giới tại Thế Vận Hội Mexico 1968, vượt thành tích trước đó hơn nửa thước. Đây cũng là một trong những kỷ lục điền kinh đứng vững lâu nhất, chỉ bị phá gần 23 năm sau. Đại học Auburn University (tiểu bang Alabama) đã cấp học bổng thể thao cho tay vợt nữ Chris Evert, người từng giật 18 giải Grand Slam đơn nữ banh nỉ. Cô cũng lọt vào 34 trận chung kết Grand Slam, nhiều hơn bất cứ đấu thủ nào khác xưa nay. Đại học University of Houston là bệ phóng cho Carl Lewis, một tay chạy tốc độ và nhảy xa từng thống trị cầu trường thế giới suốt thập niên 1980 sang đầu 1990, đoạt đến  9 huy chương vàng Olympic. Đại học Mississippi Valley State University có tiền đạo banh bầu dục "wide receiver" Jerry Rice trứ danh, người giữ kỷ lục NFL với 1,549 cú nhận banh và ghi tổng cộng 208 điểm "touchdown". Đại Học University of North Carolina là mái nhà thời sinh viên của cầu thủ banh rổ Michael Jordan lừng lẫy, 6 lần vô địch NBA, 5 lần được bầu chọn là cầu thủ hay nhất năm, và giữ kỷ lục ghi điểm nhiều nhất xưa nay, trung bình 30.12 điểm mỗi trận.

​

Tuy đã phát triển vượt bậc so với những ngày đầu thành lập hơn một thế kỷ trước, NCAA vẫn trung thành với triết lý thể thao tài tử. Ngoài các trường đại học thuộc Division I và II có chu cấp học bổng thể thao, sinh viên chơi thể thao hoàn toàn tự nguyện. Thể thao đại học là nơi để họ thi triển năng khiếu thể thao, trong lúc phát triển con người thông qua các giao tế xã hội: quan hệ với huấn luyện viên, thói quen sinh hoạt tập thể. NCAA xiển dương sự công bằng; thái đội cầu tiến, cởi mở; lòng trung thực; tinh thần thượng võ; sự bao dung chấp nhận những khác biệt, v.v.  Cùng lúc, môi trường đại học vẫn là nơi mài dùi kinh sử. Năm nào làng thể thao cũng rộ lên những tin tức về đôi ba lực sĩ sinh viên từ khước cơ hội chơi thể thao nhà nghề để tiếp tục đường học vấn.

​

Trần Trí Dũng