Bây Giờ, Giữa Hai Mươi Năm Và Một Làn Sương Cũ

Hai mươi năm đã trôi qua kể từ ngày tôi viết bài thơ “Bây Giờ ”. Vậy mà sáng nay, khi mở cửa nhìn ra vườn, thấy sương phủ trắng những tàng cây, tôi bỗng nghe lại trong lòng âm vang của những câu chữ cũ. Thời gian làm con người đổi khác, nhưng có những nỗi nhớ vẫn nằm yên đâu đó, chỉ chờ một làn gió nhẹ, một vệt mây trôi, hay một buổi sớm mù sương để thức dậy.

Ngày ấy, tôi viết: “Sớm mai cây khuất sa mù”. Bây giờ đọc lại, tôi thấy không chỉ là cảnh vật, mà là tâm trạng của chính mình hai thập niên trước. Cái khuất lấp của sương sớm cũng giống như quê hương trong lòng người xa xứ — mờ đi, nhạt đi, nhưng không bao giờ biến mất. “Mặt trời ngái ngủ gió ru mây ngàn” — câu thơ ấy, tôi nhớ, được viết trong một buổi sáng rất yên, khi lòng người còn đang lơ lửng giữa mơ và thực. Giờ nghĩ lại, tôi hiểu rằng chính tôi khi ấy cũng đang “ngái ngủ” trong nỗi nhớ quê nhà, một nỗi nhớ dịu dàng mà thấm thía.

“Ngậm ngùi nhớ dãi quan san / Nhớ con đò nhỏ, trường giang đôi bờ…” Hai câu này, tôi viết khi hình ảnh con đò quê cũ bỗng hiện lên rõ ràng đến lạ. Con đò ấy không chỉ chở người qua sông, mà chở cả tuổi thơ tôi, chở những buổi chiều đứng bên bờ nước nhìn dòng đời trôi chậm. Dãi quan san khi ấy là khoảng cách của địa lý; bây giờ, nó là khoảng cách của thời gian. Hai mươi năm đủ để một đời người đổi thay, nhưng ký ức thì vẫn đứng đó, như một bến sông cũ không bao giờ lở.

Rồi đến hai câu cuối — hai câu mà bây giờ đọc lại, tôi vẫn thấy nhói: “Bây giờ chỉ thấy trong mơ / Quê tôi đứng đó bên bờ diệt vong!”

Ngày viết câu ấy, tôi mang trong lòng một nỗi đau khó gọi tên. Đó không chỉ là nỗi nhớ quê, mà là nỗi lo cho quê hương đang đổi thay theo những chiều hướng mình không thể níu giữ. Hai mươi năm sau, nỗi đau ấy không còn sắc như ngày trước, nhưng vẫn còn một dư âm lặng lẽ. Quê hương trong tôi bây giờ không còn là một nơi chốn cụ thể, mà là một miền ký ức — đẹp, mong manh, và đôi khi chỉ còn hiện lên trong giấc mơ.

Viết lại tùy bút này, tôi như gặp lại chính mình của hai mươi năm trước. Người ấy trẻ hơn, nỗi nhớ sâu sắc hơn, nỗi buồn cũng nguyên vẹn hơn. Còn tôi bây giờ, đứng giữa hiện tại, nhìn lại quá khứ qua một lớp sương mỏng. Sương của thời gian, sương của đời sống, sương của những điều đã mất và những điều còn giữ lại.

Nhưng có một điều không đổi: quê hương vẫn là nơi khiến trái tim tôi rung lên mỗi khi sương sớm phủ kín những hàng cây.

S58

(Fairfax, February 1, 2026)

Bây Giờ

Sớm mai cây khuất sa mù

Mặt trời ngái ngủ gió ru mây ngàn

Ngậm ngùi nhớ dãi quan san

Nhớ con đò nhỏ, trường giang đôi bờ…

Bây giờ chỉ thấy trong mơ

Quê tôi đứng đó bên bờ diệt vong!

S58

(28/04/04)

Em xin gửi anh mấy dòng nghĩ suy rất thật về bài tuỳ bút anh chia sẻ, đọc mà thấy lòng mình chùng xuống.

Bài tùy bút “Bây giờ, giữa hai mươi năm và một làn sương cũ” của tác giả S58 là một tiếng nói nội tâm đầy trăn trở, một cuộc đối thoại thầm lặng giữa hiện tại và quá khứ, giữa con người của hôm nay với chính mình của hai mươi năm trước. Tác giả mượn hình ảnh làn sương cũ để soi chiếu thời gian đã đi qua, đánh thức ký ức ngủ yên và chạm tới nỗi nhớ quê hương – thứ luôn âm thầm hiện diện trong sâu thẳm tâm hồn người xa xứ.

Điều mà tác giả muốn gửi gắm không dừng lại ở hoài niệm hay tiếc nhớ đơn thuần. Đó là hành trình chuyển hóa của nỗi nhớ: từ sắc nhọn và day dứt của tuổi trẻ sang lặng lẽ, chín muồi của tuổi từng trải; từ nỗi đau hiện hình sang sự chấp nhận âm thầm. Hai mươi năm trôi qua đủ để con người đổi khác, đủ để cảnh vật mờ đi và câu chữ cũ nhuốm màu thời gian, nhưng không đủ để làm phai nhạt mối dây gắn bó sâu xa giữa con người và quê hương.

Qua những hình ảnh sương mù, bến sông, con đò, tác giả khẳng định một chân lý rất nhân bản: quê hương có thể không còn hiện diện trọn vẹn trong đời sống thực tại, nhưng nó vẫn tồn tại nguyên vẹn trong miền ký ức. Ở đó, quê hương không còn là một địa danh cụ thể, mà trở thành nơi trú ngụ cuối cùng của tâm hồn – một “bến sông không bao giờ lở”, nơi con người quay về khi đối diện với sự biến thiên, mất mát và hữu hạn của kiếp sống.

Bài tùy bút vì thế là một lời tự sự đầy chiêm nghiệm và thấu cảm. Tác giả muốn nói rằng: thời gian có thể làm mờ đi cảnh vật, làm cũ đi câu thơ, nhưng tình yêu quê hương là một thứ quyền năng vượt thoát khỏi thời gian. Nó chỉ lắng xuống như sương sớm, để rồi trong một khoảnh khắc rất mong manh – một buổi sáng yên tĩnh, một làn gió nhẹ – lại hiện hình, khiến trái tim rung lên và nhắc con người nhớ mình là ai, đã đi từ đâu và đang mang theo điều gì trong suốt hành trình làm người.

(FX. Tịch, 64)