Có nên giúp người nghèo bằng cách “kéo người giàu xuống”?

“Bạn không thể giúp người nghèo bằng cách tiêu diệt người giàu.

Bạn không thể nâng cao người kiếm lương bằng cách triệt hạ người trả lương.” (Abraham Lincoln)

Đây là một quan điểm kinh tế - xã hội từng được tranh luận nhiều: liệu chúng ta có thể giúp người nghèo bằng cách làm cho người giàu bớt giàu đi? Và việc bảo vệ người lao động có phải là đang làm khó doanh nghiệp?\

Tóm tắt tiểu sử Abraham Lincoln (1809–1865)

Abraham Lincoln  là Tổng thống thứ 16 của Hoa Kỳ, được biết đến như một trong những vị tổng thống tài ba, vĩ đại nhất trong lịch sử nước này.

• Sinh: 12 tháng 2, 1809 tại Kentucky, Mỹ

• Mất: 15 tháng 4, 1865 (bị ám sát)

• Chức vụ: Tổng thống Hoa Kỳ (1861–1865)

Những đóng góp nổi bật:

        Xóa bỏ chế độ nô lệ: Lincoln đã ký Tuyên ngôn Giải phóng năm 1863, giải phóng hàng triệu người nô lệ ở miền Nam.

• Lãnh đạo nước Mỹ qua Nội chiến (1861–1865): Dưới sự lãnh đạo của ông, Liên bang miền Bắc chiến thắng phe miền Nam ly khai, giữ vững sự thống nhất quốc gia.

• Cải cách dân chủ: Tin tưởng sâu sắc vào tự do, bình đẳng, và quyền con người. Ông phát biểu nổi tiếng:

  “Chính phủ của dân, do dân, vì dân sẽ không bao giờ biến mất khỏi trái đất.”

Cái chết:

 Lincoln bị ám sát vào ngày 14/4/1865, chỉ vài ngày sau khi Nội chiến kết thúc. Hung thủ là John Wilkes Booth – một kẻ ủng hộ miền Nam.

Di sản:

         Được coi là biểu tượng của dân chủ, lòng nhân đạo và sự kiên định.

• Tên ông được đặt cho nhiều công trình, trường học, và thành phố ở Hoa Kỳ.

• Gương mặt ông được khắc trên núi Rushmore và in trên tờ tiền 5 đô la Mỹ.

Phân tích câu nói trên:

​1. “Không thể giúp người nghèo bằng cách tiêu diệt người giàu”

Câu nói đúng trong nhiều bối cảnh. Nếu một quốc gia tạo ra các chính sách quá cực đoan nhằm vào người giàu – ví dụ như đánh thuế nặng, tịch thu tài sản, hoặc gây khó dễ cho nhà đầu tư – có thể khiến họ rút vốn, không đầu tư, kéo theo mất việc làm, giảm tăng trưởng.

Người giàu, doanh nhân, nhà đầu tư chính là lực lượng tạo ra việc làm, công nghệ, hạ tầng – từ các tập đoàn như Vingroup, FPT, Masan, đến những công ty khởi nghiệp nhỏ.

Tuy nhiên, không thể đánh đồng mọi người giàu đều “tạo ra giá trị”. Một bộ phận giàu lên từ tham nhũng, đầu cơ đất đai, khai thác tài nguyên chung khiến người nghèo bị đẩy ra ngoài rìa xã hội. Cũng không thể viện cớ “bảo vệ người giàu” để bỏ qua tái phân phối thu nhập, cải cách thuế hay đầu tư cho giáo dục và y tế.

Giải pháp không phải là “kéo người giàu xuống”, mà là tạo điều kiện để người nghèo có cơ hội vươn lên.

​2. “Không thể nâng cao người kiếm lương bằng cách triệt hạ người trả lương”

Câu nói này cũng phản ánh một thực tế: nếu chính quyền tạo gánh nặng quá lớn cho doanh nghiệp (ví dụ: tăng lương tối thiểu đột ngột, thủ tục hành chính phiền hà…), thì doanh nghiệp nhỏ có thể không trụ nổi – dẫn đến mất việc làm cho chính người lao động.

Nhưng ngược lại, cũng có nhiều trường hợp người lao động bị bóc lột, trả lương thấp, không có hợp đồng hay bảo hiểm – và nếu không có sự can thiệp của nhà nước, thì chính sách “thu hút đầu tư” sẽ đi kèm với sự hy sinh của người yếu thế.

Bảo vệ người lao động không có nghĩa là triệt hạ doanh nghiệp. Cần một hệ thống cân bằng để cả hai cùng phát triển.

3. Việt Nam: Bài học từ công nhân PouYuen

Tại TP.HCM, PouYuen – công ty sản xuất giày cho các thương hiệu lớn như Nike, Adidas – từng có hơn 60.000 công nhân. Nhưng từ 2020–2023, do dịch bệnh và suy giảm đơn hàng, họ phải sa thải hàng ngàn người.

Nếu nhà nước áp thêm các quy định gây khó khăn, công ty có thể rời khỏi Việt Nam. Khi đó, người mất việc đầu tiên chính là công nhân – những người nghèo nhất.

Ngược lại, PouYuen cũng từng bị công nhân đình công vì:

• Làm việc quá giờ,

• Lương thấp,

• Sa thải không minh bạch.

Vấn đề không phải là “phá hoại doanh nghiệp”, mà là buộc doanh nghiệp tôn trọng người lao động. Đồng thời, nhà nước cũng phải đảm bảo môi trường kinh doanh ổn định để doanh nghiệp yên tâm đầu tư lâu dài.

Kết luận

        Không nên giúp người nghèo bằng cách làm hại người giàu. Thay vào đó, hãy tạo điều kiện công bằng để ai cũng có cơ hội vươn lên.

• Không thể bảo vệ người lao động bằng cách bóp chết doanh nghiệp, nhưng cũng không thể hy sinh quyền lợi người lao động vì nhà đầu tư.

• Việt Nam cần một hệ thống chính sách cân bằng: tạo động lực cho người giàu làm giàu hợp pháp, đồng thời bảo vệ người yếu thế khỏi bất công và bóc lột.

  Vũ quốc Tịch  62