Sống Vô Cảm – Chết Vô Danh

Trong Tin Mừng Luca (16,19–31), Chúa Giêsu kể một dụ ngôn không dài, nhưng đủ sức làm rung chuyển lương tâm con người mọi thời đại. Đây không phải là câu chuyện lên án sự giàu có do chính bàn tay mình làm ra, bởi của cải tự nó không mang tội. Điều Chúa Giêsu vạch trần là sự giàu có vô cảm, một đời sống khép kín trước nỗi đau của tha nhân, nơi con người chỉ biết hưởng thụ mà quên mất bổn phận yêu thương và chia sẻ.

Câu chuyện xoay quanh hai nhân vật tương phản: một người phú hộ và một người nghèo tên là Lazaro. Người phú hộ sống trong nhung lụa, gấm vóc, ngày ngày yến tiệc linh đình, nhà cao cửa rộng, dư đầy mọi tiện nghi. Trái lại, Lazaro nghèo đến tận cùng: không nhà cửa, mình đầy ghẻ chốc, đói lả nằm trước cổng nhà phú hộ, ước ao vài mẩu bánh vụn rơi từ bàn tiệc cũng không ai đoái hoài. Hai con người sống sát cạnh nhau, nhưng giữa họ là một khoảng cách lạnh lùng của sự dửng dưng.

Nếu câu chuyện dừng lại ở đó, nó chẳng khác gì bức tranh xã hội quen thuộc của mọi thời đại: kẻ giàu bên cạnh người nghèo, “kẻ ăn không hết, người lần không ra”. Nhưng cái chết đã đảo ngược tất cả. Lazaro được các thiên thần đưa vào lòng tổ phụ Ápraham, hưởng hạnh phúc đời đời. Còn người phú hộ lại rơi vào cảnh khốn cùng nơi hoả ngục, nóng khát, tuyệt vọng.

Thoạt nhìn, nhiều người đặt câu hỏi: liệu như thế có bất công cho phú hộ không? Giàu đâu phải là tội. Ông ta không bị kết án vì bóc lột, đánh đập hay xua đuổi Lazaro. Nhưng chính ở đây, Tin Mừng chạm đến cốt lõi vấn đề: tội lớn nhất của phú hộ là nhìn thấy mà như không thấy. Ông đã quen bước qua nỗi đau của người khác mỗi ngày mà không một lần động lòng trắc ẩn. Sự vô cảm ấy đã biến của cải thành bức tường, và chính ông đã đào nên vực thẳm ngăn cách mình với Thiên Chúa ngay từ khi còn sống.

Có một chi tiết khiến chúng ta phải rùng mình khi đọc kỹ bản văn: Người nghèo khổ, đầy ghẻ lở nằm nơi cổng nhà được Chúa gọi tên một cách trân trọng là Lazaro. Ngược lại, kẻ giàu có "nhung lụa gấm vóc, yến tiệc linh đình" lại không có lấy một cái tên. Nói cách khác, ở đơi,  phú hộ có thể là “ông nọ bà kia”, danh tiếng vang lừng, nhưng trong sổ sách của trời đất, người giàu kia không mất tên vì nghèo, mà vì đánh mất nhân tính qua những việc ông làm. Đó là vô cảm, chai sạn, ích kỷ, dửng dưng, tường cao, cổng kín. Trong khi đó, Lazaro - dù không có gì – lại được ghi tên trên Thiên đàng và trong ký ức của tình yêu.

Lời khẩn cầu cuối cùng của phú hộ xin cho kẻ chết sống lại để cảnh báo anh em mình cũng bị từ chối. Bởi nếu con người không chịu lắng nghe lương tâm và Lời Chúa trong hiện tại, thì dù có phép lạ cũng vô ích. Sự hoán cải không chờ đến ngày mai, càng không chờ đến cái chết.

Dụ ngôn ấy hôm nay vẫn vang lên như một lời cảnh tỉnh: biết đâu chúng ta cũng đang là những "phú hộ" thời đại mới. Ta sẵn sàng chi vài triệu bạc cho một bữa nhậu hoang phí, cho bản thân, nhưng ngoảnh mặt, bước qua trước một bàn tay đang chìa ra cầu cứu mà không chút áy náy.

Nhiều người tự hỏi: Phú hộ có bóc lột hay xua đuổi Lazaro đâu? Tại sao ông lại phải chịu khổ hình? Câu trả lời nằm ở một sự thật tàn nhẫn: Ông nhìn thấy nhưng coi như không thấy. Tội lớn nhất của người giàu không phải là ác độc, mà là sự Dửng Dưng. Khoảng cách từ bàn tiệc đến cổng nhà chỉ vài bước chân, nhưng trái tim ông đã biến nó thành một đại dương ngăn cách. 

Sau cùng, khi hơi thở cuối cùng trút xuống, điều đưa ta về cõi phúc không phải là những gì ta đã gom góp cho mình, mà là những gì ta đã cho đi bằng trái tim.

Đạo lý nhân quả xưa nay vốn công bằng:

Sống vô cảm – chết vô danh – đời sau vô vọng.

Còn sống yêu thương, dù nghèo khó, tên ta vẫn được khắc ghi trong lòng Thiên Chúa  mà còn trong lòng những người ta đã yêu thương và giúp đỡ.

Chúa vẫn đang thúc giục mỗi chúng ta: “Ai cho người bé mọn dù chỉ một chén nước lã thôi, là trao ban cho chính Chúa, là giơ tay đón nhận Ngài.

(FX. Vũ Quốc Tịch)