I have noticed that even people who claim everything is predetermined and that we can do nothing to change it, look before they cross the road.”

“I have noticed that even people who claim everything is predetermined and that we can do nothing to change it, look before they cross the road.”

“Tôi để ý ngay cả những người tuyên bố mọi thứ đều được tiền định, và ta không thể làm gì để thay đổi được. Họ vẫn nhìn kỹ trước khi băng qua đường.”

Giải thích ý nghĩa câu nói:

Câu nói này có tính châm biếm nhẹ nhàng và rất sâu sắc. Hawking đang phê bình tư duy định mệnh tuyệt đối (determinism) – tức là quan điểm cho rằng mọi sự việc trong cuộc sống đã được an bài sẵn, và con người không có khả năng thay đổi kết cục.

Tuy nhiên, Hawking chỉ ra một sự mâu thuẫn rõ ràng:

Nếu thật sự tin rằng mọi thứ đã được định đoạt rồi, thì tại sao những người đó vẫn hành động như thể họ có thể thay đổi điều gì đó, ví dụ như nhìn trước khi qua đường để tránh bị xe đâm?

Điều này cho thấy rằng, trong thực tế, dù con người có thể tin vào định mệnh hay số phận, họ vẫn cư xử như thể mình có tự do ý chí (free will).

Ý nghĩa sâu xa:

Câu nói đặt ra một nghi vấn triết học về mối quan hệ giữa:

• Định mệnh (determinism): Mọi thứ đã được sắp đặt.

• Tự do ý chí (free will): Con người có quyền tự lựa chọn và hành động.

Stephen Hawking không bác bỏ hoàn toàn thuyết định mệnh, nhưng ông nhấn mạnh sự vô lý trong việc tin tuyệt đối vào nó mà bỏ qua hành vi thực tế của con người.

Ví dụ cụ thể:

Ví dụ 1: Một người luôn nói:

“Tôi tin rằng mọi việc xảy ra đều là do số phận, có tránh cũng không được.”

Nhưng khi trời mưa, người đó vẫn mang dù, đội áo mưa, tìm chỗ trú…

Điều này cho thấy họ vẫn hành động để tránh hậu quả xấu, bất chấp niềm tin “mọi thứ đã được định sẵn”.

Ví dụ 2: Một người nói:

“Nếu tôi bị bệnh, đó là do ý trời. Có uống thuốc hay không cũng thế thôi.”

Nhưng sau đó, khi sốt cao, họ vẫn đi khám bác sĩ và uống thuốc hạ sốt.

Họ không sống hoàn toàn theo niềm tin của mình trong thực tế, vì họ vẫn muốn tránh rủi ro và kiểm soát kết quả.

Kết luận:

Stephen Hawking dùng một tình huống đời thường (qua đường) để vạch ra sự mâu thuẫn giữa lý thuyết và hành vi thực tế.

• Niềm tin cực đoan vào định mệnh không phù hợp với cách con người sống và hành xử hàng ngày.

• Câu nói thúc đẩy chúng ta suy nghĩ:

  Liệu chúng ta thật sự không có quyền lựa chọn, hay là chúng ta đang có nhiều lựa chọn hơn mình tưởng? Nói cách khác, liệu chúng ta có thể thay đổi số phận, hay mọi thứ đã được quyết định? 

  
  

  Câu nói của Stephen Hawking đã chỉ ra: Dù nhiều người tin vào định mệnh, nhưng họ vẫn hành xử như thể có tự do, vì họ biết hành động của mình có hậu quả.