“To know nothing is the happiest life.”(Không biết gì hết là cuộc sống hạnh phúc nhất)

Desiderius Erasmus

Nhà nhân văn thời Phục hưng Hà Lan, linh mục Công giáo và nhà thần học

Câu nói của Desiderius Erasmus:

“To know nothing is the happiest life.”

(Không biết gì hết là cuộc sống hạnh phúc nhất)

là một câu nói nổi tiếng, giàu tính châm biếm và triết lý, thể hiện cái nhìn phức tạp về tri thức, hạnh phúc và sự nhận thức trong cuộc sống. Nói cách khác, là  một câu nói tưởng như cổ súy cho sự ngu dốt, ca ngợi sự ngu dốt, nhưng thực chất là một lời châm biếm đầy sâu sắc, tinh tế về nghịch lý trong cuộc sống: càng hiểu biết, con người càng dễ bất hạnh.

Càng biết nhiều, con người càng mang nhiều nỗi lo âu. Biết sự thật, ta day dứt. Hiểu lòng người, ta mệt mỏi. Hiểu xã hội, ta tổn thương.

Trong khi đó, một người “không biết gì” , không quan tâm đến thời cuộc, không hiểu bản chất, có thể vô tư sống nhẹ nhàng, không sợ hãi, không gánh trách nhiệm.

1. Câu này có đúng không?

Câu nói này không hoàn toàn đúng, nhưng cũng không hoàn toàn sai.

Nó là một quan sát đầy mỉa mai của Erasmus — một nhà nhân văn học thời Phục Hưng — về mối liên hệ giữa tri thức và nỗi khổ.

Ông không hẳn cổ vũ cho sự ngu dốt, cũng không hề khuyên ta ngừng học hỏi, mà đang đặt ra một nghịch lý hiện sinh: càng hiểu biết nhiều, con người đôi khi lại càng dễ lo âu, phiền não, trăn trở. Ông chỉ muốn nhắc rằng: tri thức không tự động đem lại bình an. Điều quyết định là cách ta tiếp nhận và sử dụng tri thức ấy.

Vậy nên, đừng sợ sự hiểu biết. Chỉ cần biết cách để không bị nó làm mất đi niềm vui sống. Biết – nhưng vẫn nhẹ nhàng. Hiểu – nhưng vẫn thảnh thơi. Đó mới là một cuộc sống hạnh phúc đúng nghĩa.

2. Giải thích & phân tích ý nghĩa

Câu nói có thể hiểu theo nhiều tầng nghĩa:

a. Hạnh phúc của người “vô tư”

• Khi con người không biết đến sự bất công, khổ đau, mâu thuẫn, hoặc hiểm họa, họ sẽ ít lo lắng, ít bận tâm, từ đó sống nhẹ nhàng hơn.

Ví dụ: Một đứa trẻ không biết chiến tranh là gì, không hiểu sự phức tạp của xã hội, chỉ cần ăn no, được chơi, là đã thấy hạnh phúc.

b. Tri thức đi kèm với trách nhiệm và đau khổ

• Người càng hiểu biết thường càng thấy thế giới bất toàn, càng cảm thấy mình bất lực hoặc cô đơn vì hiểu những điều người khác không hiểu.

• Biết nhiều hơn có thể khiến người ta:

  
  

  • Lo xa, sợ hãi điều chưa xảy ra

  • Mang áp lực cải thiện xã hội

  • Nhận ra giới hạn, sự nhỏ bé của bản thân

Ví dụ: Một bác sĩ hiểu rõ những bệnh tật nguy hiểm thường khó sống thoải mái vô tư, vì luôn lo lắng về sức khỏe bản thân và người thân.

c. Châm biếm xã hội

Erasmus có thể đang mỉa mai những người chọn sống trong sự ngu dốt, vô cảm, từ chối hiểu biết để được “hạnh phúc”, nhưng đó là thứ hạnh phúc tạm bợ, phi thực tế.

Ví dụ: Có người chọn bỏ ngoài tai những vấn đề đạo đức, không quan tâm thời sự, làm ngơ trước bất công, để giữ cho mình cảm giác “bình yên”.

3. Vậy có nên “không biết gì”? Không.

Câu nói là để gợi suy ngẫm, không phải lời khuyên sống. Hạnh phúc thực sự không nằm ở sự ngu dốt, mà ở cách ta đối diện với tri thức và hiện thực.

Cái cần là:

• Biết điều gì nên biết

• Biết đủ để sống có ý nghĩa

• Biết nhưng không để nó hủy hoại sự bình an nội tâm

Hiểu biết có thể làm ta đau, nhưng thiếu hiểu biết có thể làm ta hại chính mình và người khác.

4. Một số ví dụ điển hình trong đời sống

Tình huống đời thườngĐiều cho thấy “biết ít thì yên thân, nhưng không biết thì nguy hiểm”Một người không biết gì về bệnh ung thưSống vô tư… cho đến khi bệnh đến quá muộnMột nhân viên không biết chính sách công tyVui vẻ đi làm… nhưng rồi bị sa thải vì vi phạm quy địnhMột người không hiểu bản chất mối quan hệ độc hạiTưởng rằng mình đang hạnh phúc, nhưng thực ra đang bị kiểm soát, tổn thương

Kết luận

Câu nói “To know nothing is the happiest life” là một cách để Erasmus khiêu khích người đọc suy nghĩ: liệu tri thức luôn đem lại hạnh phúc? Hay đôi khi, sống đơn giản, ít nghĩ, ít biết… lại là điều khiến ta bình yên hơn?

Tuy nhiên, cuộc sống cần sự cân bằng: Biết để không ngu ngơ, nhưng cũng đủ tỉnh táo để không bị tri thức điều khiển cảm xúc.

--

To view this discussion visit https://groups.google.com/d/msgid/exlurooverseas/CAL_Sf7Vz10--nGhPSW9ypYx9%3D7SSAY3N7_o_ypVQ3iBZ%3DOnhtg%40mail.gmail.com.